Cô gái Mỹ gốc Việt lý giải việc mình nhập cư ngược trở về Việt Nam

Chừng nào mmọi người xung quanh tôi vẫn còn quen với suy nghĩ rằng nước Mỹ luôn tốt hơn, thì gia đình tôi cũng vậy. (Abbigail Nguyen Rosewood, một phụ nữ Mỹ gốc Việt định cư ở Mỹ cách đây 20 năm, đăng trên TIME. Nhiều người trong gia đình cô cũng đã định cư ở Mỹ, hoặc có quốc tịch Mỹ, hoặc có thẻ thường trú nhân. Tuy vậy, cô dự định về Việt Nam định cư cùng chồng con).

Tôi đang đóng gói hành lý trên đường đến thành phố Hồ Chí Minh trong tâm trạng hỗn loạn sau khi biết bà tôi đang rất yếu. Giữa những lo lắng về tình trạng của bà, những ca bệnh Covid-19 đang gia tăng nhanh chóng ở Việt Nam và việc đi du lịch, tôi cũng nhận thức được một vấn đề thiết thực hơn: tôi không có đủ thời gian chuẩn bị quà Mỹ cho người thân. 

Tác giả cùng bà mình là Phạm Thị Nữ và người chú Nguyễn Tứ Minh năm 2018. Ảnh: Tristan Shands / Courtesy Abbigail Nguyen Rosewood

Để chiều lòng bạn bè và gia đình, mỗi khi tôi đi du lịch từ Texas (Mỹ) về Việt Nam, chú tôi luôn chất đầy vali của mình những  của Dollar Tree (chuỗi cửa hàng với nhiều món đồ đồng giá 1 đô ở Mỹ) mà không nhận thấy rằng nhiều mặt hàng trong số này cũng được sản xuất tại quê hương.Tôi đỏ mặt khi tưởng tượng đến việc tay trắng về nước. 

Chừng nào mà mọi người xung quanh tôi vẫn quen với tư tưởng nước Mỹ luôn tốt hơn thì gia đình tôi cũng vậy.

Tôi và mẹ tôi nhập cư vào Mỹ cách đây hai mươi năm, và chị gái tôi tiếp tục con đường học vấn ở Anh, nơi cô ấy chuyển đến khi còn là một thiếu niên. Nhiều gia đình Việt Nam quen với việc cha mẹ sống xa con cái. Gia đình tôi là một phần của làn sóng nhập cư mới đến nước Mỹ thời hậu chiến. Chúng tôi chọn đến đó để tìm lại Giấc mơ Mỹ mà không đặt câu hỏi liệu tâm hồn Việt Nam có được giao hòa hay không. Trong một thời gian dài, tôi cũng đã nhầm tưởng huyền thoại “giấc mơ Mỹ” lâu đời này là tuyệt đối. Khi rời Việt Nam đi, tôi chưa bao giờ tưởng tượng việc mình sẽ quay trở lại, để làm gì cơ chứ? 

Nhà bà tôi ở Quận 2 là tuổi thơ của tôi, đường sá lầy lội và xe máy sẽ ngập trong đất đỏ ẩm ướt. Hiện tại, nơi đây được coi là bất động sản có vị trí đắc địa, lý tưởng để dễ dàng di chuyển vào trung tâm thành phố sầm uất.

Khi tôi vào tới nhà, thím tôi và cô con gái 2 tuổi cũng ở đó. (Họ cũng từ Mỹ trở về-ND). Tôi sẽ ở đây khoảng một tháng và tất nhiên chúng tôi sẽ có nhiều điểm chung. Dì tôi nói chú tôi sẽ trở lại sau năm ngày. Thẻ thường trú nhân Hoa Kỳ của dì tôi cho phép tôi đi sáu tháng một lần, vì vậy dì và chú tôi thay phiên nhau về. Tôi mỉm cười với cháu gái và được chào đón bằng một ngôn ngữ mới. Phải đến vài hôm sau, tôi mới nhận ra đó là sự trộn lẫn giữa tiếng Việt và tiếng Anh bằng giọng điệu của một đứa trẻ mới biết đi.

Kể từ khi bà được chẩn đoán mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối, các cô, chú từ khắp nước Mỹ: Oklahoma, California, Texas đã thay nhau chăm sóc cho bà. Không như tôi, đi nước ngoài từ nhỏ nên dễ dàng thích nghi với lối sống của người Mỹ về một số mặt, còn các cô chú di cư sang Mỹ sau này thì cuộc sống không được tốt và thực sự ổn định. Đến từ bên kia Thái Bình Dương, họ phải vật lộn để điều hành công việc kinh doanh của riêng mình (nguồn thu nhập chính của họ), sắp xếp việc khám bệnh cho cha mẹ, duy trì mối quan hệ với bạn đời và có một công việc. Dì tôi đã nghỉ việc tại một ngân hàng ở Việt Nam để đến làm việc tại một nhà máy sản xuất gà ở Oklahoma. Phần thưởng nhọc nhằn sau nhiều năm làm việc tay chân là sự tự do nửa với để đi đi về về giữa hai nước, lúc nào cũng ở trong tình trạng quá cảnh, và những cuộc trò chuyện hời hợt với chồng qua FaceTime.

Tôi nói với bà nội rằng vợ chồng tôi dự định chuyển đến Việt Nam vào mùa hè này. Quyết định này được đưa ra một phần vì chúng tôi biết mình sắp có em bé, nhưng cũng vì đây là cơ hội cuối cùng để tôi được ở bên ông bà.

Nhưng bà lại cau mày: “Tại sao cháu lại về đây? Cháu nên sinh con ở đó để đứa trẻ được nhập quốc tịch Mỹ”. Bà không phải là người duy nhất phản đối kế hoạch “nhập cư ngược”. Mẹ tôi nói với một người bà con: “Bây giờ thì nó nói vậy thôi, chứ nó sẽ không nghe theo đâu”. 

Mặc dù theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam đã đi từ “một trong những quốc gia nghèo nhất trở thành một nền kinh tế có thu nhập trung bình trong một thế hệ”, nhưng tôi thấy các thế hệ trước vẫn mắc kẹt trong định kiến ​​về Việt Nam của quá khứ. Một bài báo của Diễn đàn Đông Á gọi Việt Nam là “ngôi sao kinh tế của năm 2020” vì vừa kìm hãm được bùng phát của đại dịch, vừa có GDP tăng cao hơn hầu hết các nước, và cũng không cần một nhà kinh tế học nào dự đoán cũng có thể thấy sự phát triển mạnh mẽ của đất nước. Khi tôi còn nhỏ, hầu hết đại gia đình của tôi sống trong những ngôi nhà lợp lá chuối khô. Ngày nay, chúng là những chung cư cao tầng đầy đủ dịch vụ do các nhà đầu tư Singapore và Hàn Quốc đầu tư.

Tôi giải thích cho những người đang nghi ngờ quyết định của tôi rằng, ngoài mong muốn được gần gũi với quê hương trở lại, con tôi cũng cần được biết về Việt Nam theo cách mà tôi đã từng, cả về tâm hồn – điều mà một mình tôi thì không thể làm được.

“Nhưng chồng cháu có muốn về đây không?” Bà tôi hỏi, hoài nghi rằng một người sinh ra ở Mỹ sẽ muốn chuyển đến sống trong nước, mặc dù bà đã nuôi dạy cả bốn người con của mình đều là những người thành đạt.

Tôi cười trấn an bà: “Anh ấy thích cuộc sống ở đây”. Dường như những lời nói của tôi đã giúp bà thở phào nhẹ nhõm trong giây lát.”

May mắn thay, tôi có đồng minh. Tôi và một người em họ 26 tuổi đã ăn tại một nhà hàng Hồng Kông ở Quận 1. Anh ấy cũng đã sống ở Hoa Kỳ trong nhiều năm, và anh ấy nhận thức rõ về tệ nạn của các cộng đồng thiểu số, sự bùng phát của bạo lực. Đối với những người Mỹ gốc Á gần đây, với tình trạng “bamboo ceiling” (thuật ngữ được dùng để chỉ sự phân biệt đối xử mà người Mỹ gốc Á phải đối mặt trong lao động) hạn chế cơ hội thăng tiến của họ.

Em ấy nói với tôi: “Kinh doanh ở Việt Nam không phức tạp như ở Mỹ, cơ sở hạ tầng chưa cố định, có thể thay đổi, vì vậy tôi linh hoạt hơn trong việc tạo ra các quy tắc của riêng mình để có tác động rất lớn. Về bản chất, chị có thể xây dựng một cái gì đó mới của riêng mình, nhưng để leo thang, thăng tiến được trong nền doanh nghiệp với những điều kiện sẵn có thì nước Mỹ sẽ là lựa chọn tốt hơn”.

Có thể nói rằng tại đây, em tôi đang phát triển rất tốt. Em còn trẻ, tài năng, có năng lực. Cũng may mắn là Việt Nam rất coi trọng nền giáo dục của Mỹ, đến mức mà những người có bằng đại học Mỹ có thể kiếm được mức lương gấp 4 lần hoặc hơn thế so với những người đồng lứa. Có lẽ đây là một phần trong nỗ lực khuyến khích người trẻ Việt Nam trở về từ nước ngoài.

Em dựa lưng vào ghế, thưởng thức ly cocktail vải thiều: Cuộc sống khá ổn đấy chị ạ”.

Là một người mẹ với sự mong đợi, tôi cũng bị thu hút bởi sự ưa thích của Việt Nam đối với người nước ngoài, dịch vụ chăm sóc trẻ em hợp túi tiền, chất lượng cuộc sống cao và chú trọng các tiêu chuẩn gia đình. Ở Mỹ, việc sinh con có thể gây căng thẳng, khiến các bà mẹ băn khoăn: Khi nào họ có thể đi làm trở lại? Ở Việt Nam, các bà mẹ được nghỉ việc hưởng lương sau 6 tháng kể từ khi sinh con. Một người chị họ của tôi mất ba tháng làm việc ở nhà, không một lời hỏi thăm, vì cô ấy bị sẩy thai. Đôi khi, tập trung quá nhiều vào cuộc sống vì gia đình có thể khiến phụ nữ bị căng thẳng quá mức. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, câu hỏi này cũng mang tính nhân văn hơn, khi họ thừa nhận nhiệm vụ khó khăn của việc làm mẹ.

Khi ở New York, tôi hình dung ra hai lựa chọn: chuyển đến vùng ngoại ô để có cuộc sống an toàn và tiện lợi hơn, vì nó sẽ tránh được những cuộc tấn công vào người châu Á, hoặc sống chung với nỗi sợ bị xô đẩy trước một toa tàu điện ngầm đang di chuyển trong một thành phố đủ mọi nền văn hoá. Tôi nghĩ một chuyến du lịch xuyên Việt Nam với bốn con vật cưng và một em bé sẽ dễ dàng hơn việc bạn chọn đến thăm các bang của Mỹ. Lần đầu tiên sau hơn 20 năm, tôi không còn phải giải thích mình đến từ đâu vì không ai hỏi nữa.

Không phải Việt Nam không có khuyết điểm. Nhưng “giấc mơ Mỹ” không phải là không có hậu quả và hy sinh lớn. Việc theo đuổi “giấc mơ Mỹ”  đồng nghĩa với việc những đứa trẻ bị tách khỏi cha mẹ, vợ chồng chia xa, những thanh thiếu niên lớn lên mà không hiểu rõ về một trong hai ngôn ngữ. Có lẽ đã đến lúc người Việt Nam, cả trong và ngoài nước, nên ngừng thần tượng nước Mỹ và nghĩ về giấc mơ Việt Nam – thứ vốn đã bị bỏ quên từ lâu.